هم‌میهنان صبور و غیور ، در این روزها دست پلید دشمنان عزت و استقلال ایران عزیز از آستین بیرون آمد و ذات خبیث خود را بیش از پیش عیان نمود، و در جسارتی بی حد به ساحت مقدس ولی امر مسلمین، یکی از نمادهای اعظم فرهنگ، دین و دانش، هنر، معنویت و عرفان را از ما گرفت. در طی این جنگ تحمیلی علیه کشورمان، که سازمان‌های بین‌المللی با کمال تأسف در برابر آن سکوت اختیار کرده‌اند، گرانقدرترین سرمایه‌های فرهنگی امروز و فردای ما، دختران معصوم پرپر شدند، خانواده‌های ایرانی داغدار گشتند و داشته های فرهنگی ما، مراکز آموزشی و درمانی، و آنچه صیانت و مراقبت از آن در حوزۀ فعالیت ایکوموس ایران است، یعنی بناها و محوطه‌های تاریخی که اسناد هویت و افتخارات ملی و فرهنگی ما است، به‌دست این دژخیمان مورد تاراج قرار گرفت.

در مورد آسیب‌های وارد شده به میراث فرهنگی ایران عزیز

در این روزها که شاهد حملۀ نظامی دشمنان به کشورمان بودیم، گزارش‌هایی مبنی بر آسیب دیدن و تخریب آثار تاریخی مهم و ارزشمند از سوی مسئولان محترم منتشر شده است که جان هر دوستدار فرهنگ و میراث فرهنگی را به‌درد می‌آورد. اما باید اذعان داشت که گزارش‌هایی که تاکنون با تمرکز بر برخی آثار تاریخی مشهور به‌ثبت رسیده در فهرست میراث ملی و جهانی، مانند کاخ گلستان در تهران، بناهای پیرامون میدان نقش جهان و نیز بناهای دولتخانۀ صفوی در اصفهان، و قلعۀ فلک‌الافلاک در خرم‌آباد منتشر شده است، تنها بخشی از خسارت‌های واردشده به میراث فرهنگی ایران را بازتاب می‌دهد. ارزیابی وسعت و عمق آسیبی که دشمنان ایران به میراث فرهنگی کشور عزیزمان وارد کرده‌اند، نیازمند مطالعات دقیق تکمیلی است.

بخش بزرگی از شهرها و روستاهای ایران دارای پیشینۀ تاریخی و ارزش‌های میراثی هستند و لایه‌های گوناگون تمدنی در آنها شکل گرفته است. تخریب بافت‌های شهری و روستایی، فارغ از آنکه در فهرست میراث ملی و جهانی ثبت شده‌ باشند یا نه، می‌تواند به خسارات جبران‌ناپذیر به میراث فرهنگی منجر شود. افزون بر آن، گزارش‌ها بیان می‌کنند که بسیاری از بناهای واجد ارزش فرهنگی-تاریخی کشور، مخصوصاً آن دسته از آثار که در زمرۀ میراث فرهنگی سدۀ اخیر قرار می‌گیرند و بخشی از آنها در اختیار نهادهای مدنی بوده‌اند، باکمال تأسف مورد تهاجم مستقیم دشمن قرار گرفته یا در اثر مجاورت با سایر اهداف دچار آسیب‌های شدید شده‌اند. ارزیابی این گونه آسیب‌ها نیز به‌علت گستردگی و پراکندگی، نیازمند مطالعات دقیق میدانی است که امیدواریم در اسرع وقت به‌انجام برسد. این مطالعات باید فراتر از جنبه‌های مشهود، به اثرات بلندمدت انفجارها و نیروهای مخرب ناشی از آنها بر شرایط حفاظتی بناهای تاریخی نیز توجه کند.

همچنین بمباران تأسیسات پتروشیمی در تهران، افزون بر پیامدهای مخرب زیست‌محیطی و ایجاد مخاطره برای جان میلیون‌ها شهروند تهرانی، می‌تواند در اثر آلودگی شیمیایی گسترده، تأثیرات نامطلوبی بر شرایط حفاظتی بناها و محوطه‌های تاریخی داشته باشد. ارزیابی پیامد این رویداد و انجام اقدامات حفاظتی و صیانتی لازم در این زمینه در بناهای تاریخی و محوطه‌های باستانی و اشیای موزه‌ای نیازمند بررسی‌های تخصصی در زمان مناسب است.

اقدامات کمیتۀ ملی ایکوموس ایران

کمیتۀ ملی ایکوموس ایران بنا به وظیفۀ خود تاکنون دو اقدام اصلی انجام داده است:

۱. گردآوری و انتشار مجموعه‌ای از اسناد مرتبط با حمایت و حفاظت از میراث فرهنگی در شرایط وقوع بحران

مجموعه‌ای از اسناد مورد تأیید کمیتۀ بین‌المللی علمی آمادگی در برابر خطرات (آیکورپ) در این زمینه در وبگاه ایکوموس ایران منتشر شده است تا متخصصان و مسئولان امر از آنها بهره‌برداری کنند. این بخش همچنان در حال تکمیل است.

۲. تهیه گزارشی از وضعیت آسیب‌ها به میراث فرهنگی ایران در شرایط جنگی و ارسال به ایکوموس بین‌الملل

ایکوموس ایران ضمن عرضۀ گزارشی از آسیب‌هایی که دشمنان به میراث فرهنگی ایران وارد کرده‌اند، و با اشاره به تلاش‌های پیشگیرانۀ مسئولان و کارشناسان محترم و تلاش‌های ارزشمندی که پس از وقوع آسیب‌ها برای انجام اقدامات اضطراری نموده‌اند، از ایکوموس جهانی خواست:

۱. با توجه به اینکه پیام راستین میراث فرهنگی چیزی جز صلح نیست، و با توجه به اینکه این انسان‌ها هستند که حامل و مخاطب میراث فرهنگی به‌شمار می‌آیند و به همین سبب حفظ جان آنها در اولویت نخست هرگونه فعالیت میراثی قرار دارد، از همۀ امکانات خود برای توقف حملات نظامی به مردم غیرنظامی ایران استفاده کند.

۲. از تمامی امکانات خود برای اصلاح قوانین بین‌المللی، از جمله کنوانسیون لاهه و پروتکل آن، و کنوانسیون میراث جهانی، بهره بگیرد تا با افزایش هزینۀ مادی و اجتماعی برای متخلفان، ضمانت اجرایی لازم را فراهم آورد.

ایکوموس ایران در صورت لزوم و با دریافت اطلاعات تکمیلی از وزارت محترم میراث فرهنگی، گردشگری، و صنایع دستی و سایر کارشناسان و متخصصان، گزارش خود به ایکوموس جهانی را تکمیل و به‌روز می‌کند.

ایکوموس ایران با این باور عمیق که حفاظت از میراث فرهنگی کشور در نهایت بر عهدۀ آحاد ملت شریف ایران است، و با اعتراض به سکوت نهادهای مسئول بین‌المللی، از جمله یونسکو، به تجاوز به کشورمان، کشتار مردم بی‌گناه، و آسیب به میراث فرهنگی عظیم آن، از کلیۀ اعضای خود، فعالان حوزۀ میراث فرهنگی، نهادها، دستگاه‌های اجرایی، و عموم مردم سایر علاقه‌مندان می‌خواهد:

ـ در شناسایی و مستندکردن آسیب‌های وارد آمده به میراث فرهنگی کشورمان، از طریق ارسال گزارش و تصویر به مسئولان محترم وزارت میراث فرهنگی، گردشگری، و صنایع دستی در محل سکونت خود یا ارسال پیام به حساب کاربری ایکوموس ایران در پیام‌رسان بله (@iran_icomos) یا ارسال ایمیل به info@iranicomos.ir مشارکت کنند. رعایت نکات امنیتی در ارسال گزارش‌ها ضرورت تام دارد.

ـ در صورت وقوع بحران و آسیب به بناها و محوطه‌های تاریخی، موزه‌ها، و دیگر نهادهای مرتبط با میراث فرهنگی، نهایت همکاری را با مسئولان و کارشناسان محترم و مأموران حفاظتی و امنیتی انجام دهند تا از وسعت و شدت آسیب‌ها کاسته شود. مطالعۀ برخی از منابع منتشر شده در وبگاه ایکوموس را در این زمینه به همۀ علاقه‌مندان توصیه می‌کنیم.

ایکوموس ایران تلاش می‌کند تا رهنمودها و توصیه‌های کاربردی بیشتری را در کانال در ارتباطی خود در پیام‌رسان بله (@iranicomos) قرار دهد.

با آرزوی سربلندی ایران و ایرانیان و کوتاه شدن دست پلید دشمنان.