روز جهانی بناها و محوطه‌ها ۲۰۲۶ – پاسخ اضطراری برای میراث زنده در زمینه‌های تعارض و سوانح

روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی (IDMS) که هر سال در ۱۸ آوریل از سوی ایکوموس برگزار می‌شود، این امکان را برای علاقه‌مندان میراث، متخصصان میراث فرهنگی، و اعضای ایکوموس فراهم می‌آورد تا توجه‌ها را به مسئولیت مشترک در پاسداری از میراث معطوف کنند.

در سال جاری، روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی بر نمایان‌سازی فعالیت‌هایی تمرکز دارد که با هدف حفاظت و صیانت از «میراث زندۀ» دارای اهمیت فرهنگی جهانی انجام می‌شود؛ میراثی که در زمینه‌های پیچیده و چندمخاطره، به‌سبب شتاب‌گیری سوانح و تعارض‌ها، به‌گونه‌ای فزاینده در معرض خطر قرار گرفته است.

«میراث زنده» چیست؟

یونسکو «میراث زنده» را چنین تعریف می‌کند: «سنت‌های شفاهی، هنرهای نمایشی، شیوه‌های اجتماعی، آیین‌ها و رویدادهای آیینی، دانش و شیوه‌های مرتبط با طبیعت و کیهان، و دانش و مهارت‌های مربوط به صنایع‌دستی.»

در نگاه ایکوموس، «میراث زنده» تمامی ابعاد میراث فرهنگی ــ ملموس، ناملموس و طبیعی ــ را دربر می‌گیرد.*

این پرسش مطرح است که متخصصان میراث، جوامع، نهادها و تصمیم‌گیران در همۀ سطوح چگونه می‌توانند به سوانح و تعارض‌هایی که میراث زنده را تحت تأثیر قرار می‌دهد، پاسخ مؤثرتری بدهند؟ آنان به‌صورت جمعی چه نقشی می‌توانند ایفا کنند و برای اثربخشی در این مسیر، به چه چیزهایی نیاز دارند؟

زمینۀ شکل‌گیری موضوع روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی ۲۰۲۶

برنامۀ علمی سه‌سالۀ ایکوموس (۲۰۲۴–۲۰۲۷) فعالیت‌های خود را ذیل عنوان «میراث تاب‌آور در برابر سوانح و تعارض‌ها – آمادگی، پاسخ و بازتوانی» چارچوب‌بندی کرده است. پس از تمرکز بر «آمادگی» در سال ۲۰۲۵، ایکوموس در سال ۲۰۲۶ توجه خود را به پاسخ اضطراری در حفاظت از میراثی معطوف می‌کند که از سوانح و تعارض‌ها آسیب دیده یا متأثر شده است.

پاسخ اضطراری یک مداخلۀ منفرد و جداافتاده نیست، بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از چرخۀ گستردۀ مدیریت خطر سوانح به‌شمار می‌آید؛ چرخه‌ای که اطمینان می‌دهد اقدامات اضطراری، تاب‌آوری را تقویت می‌کنند، بی‌آنکه پیامدهای بلندمدت را از پیش تعیین کنند. این رویکرد طیفی گسترده از ابتکارات را دربر می‌گیرد: از کنش‌گری و تحلیل گرفته تا اقدامات میدانی در حوزه‌های پیشگیری، کاهش خطر، آمادگی، پاسخ اضطراری و بازتوانی. این تلاش‌ها در مجموع می‌کوشند از «میراث زنده» و جوامعی که آن را زنده نگه می‌دارند، در برحه‌های بروز بحران پاسداری کنند.

پیوند با متون دکترینال و رویدادهای قانونی ایکوموس

فعالیت‌های مرتبط با این موضوع به توسعۀ مستمر و اجرای متون دکترینال ایکوموس نیز یاری می‌رساند؛ از جمله «منشورِ در دست تدوینِ آمادگی برای پاسخ اضطراری به میراث فرهنگی در سوانح و تعارض‌ها».

فعالیت‌های روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی در سال ۲۰۲۶ با سمپوزیوم علمی مجمع عمومی ایکوموس در ساراواک، مالزی (۱۷ تا ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶ / ۲۵ مهر تا ۲ آبان ۱۴۰۵) به پایان خواهد رسید. موضوع این سمپوزیوم عبارت است از: میراث زنده: احترام – ارتقا – پذیرش – مشارکت.

چگونه می‌توانم در روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی مشارکت کنم؟

از همگان دعوت می‌شود تجربه‌ها، رویدادها، انتشارات و نتایج گفت‌وگوهای خود را دربارۀ میراث زندۀ تاب‌آور در زمینۀ پاسخ به تعارض و سوانح به اشتراک بگذارند.

شما نیز می‌توانید با افزایش آگاهی عمومی و کمک به شناسایی طیف گسترده‌ای از شیوه‌های علمی و سنتی در سراسر جهان ــ که در شرایط حدّی و استثنایی به حفاظت از میراث یاری می‌رسانند ــ نقش‌آفرینی کنید.

علاقه‌مندان میراث، متخصصان میراث و اعضای ایکوموس می‌توانند:

• تأثیرات بالقوۀ تعارض‌ها و سوانح بر منابع میراث را بررسی کنند؛
• صورت‌ها و نمودهای تاب‌آوری در مواجهه با این تأثیرات را واکاوی کنند؛
• و مشخص کنند که در چارچوب مأموریت‌ها، ظرفیت‌ها و ملاحظات اخلاقی خود، از منظرهای ملی و علمی، چه اقداماتی برای پاسخ دادن می‌توان انجام داد.

برخی از فعالیت‌ها می‌تواند شامل کارگاه‌ها/سمینارها، انتشارات و آموزش‌هایی در زمینه‌های زیر باشد:

• پایش اضطراری؛
• فعال‌سازی ارزیابی نیازهای پروتکل‌های ایمنی و امنیت؛
• ارزیابی خسارت؛
• ارزیابی‌های مردم‌محور که میان نیازهای فوری انسان‌دوستانه و نجات میراث در جریان سوانح و تعارض‌ها توازن برقرار می‌کنند.

ایکوموس از کمیته‌های خود دعوت می‌کند رویدادهایی با موضوع «پاسخ اضطراری برای میراث زنده در زمینه‌های تعارض و سوانح»

سازمان‌دهی و در اجرای آنها همکاری کنند.

اطلاعات مربوط به فعالیت‌های IDMS خود را با ایکوموس از طریق نشانی زیر به اشتراک بگذارید:

Communication@icomos.org

دریافت بستۀ ارتباطی سه‌زبانه (فرانسوی / انگلیسی / اسپانیایی)

ابتکارات پیشنهادی

قالب‌های مشارکت می‌تواند شامل موارد زیر باشد (و محدود به آنها نیست):

• ارسال ویدئوهای ۱ تا ۲ دقیقه‌ای (حداکثر) از سوی کمیته‌های ملی ایکوموس، کمیته‌های علمی بین‌المللی، کارگروه‌های بین‌المللی و اعضای فردی، با هدف نمایش رویکردهای محلی و منطقه‌ای در مراقبت از «میراث زنده» در مواجهه با تعارض‌ها و سوانح. ویدئوها می‌توانند به نشانی communication@icomos.org ارسال شوند. لطفاً توضیحات، نقل‌قول‌ها یا داده‌های پشتیبان و نیز اطلاعات اعتبار را همراه ویدئو ارائه کنید.
• ارسال عکس همراه با ذکر اعتبار و زیرنویس، برای تبیین رویکردهای جاری حفاظت، روایت‌های در حال تغییر و اهداف آینده میراث فرهنگی، در انطباق با اقتضائات فوری پاسخ اضطراری در مواجهه با تعارض و سوانح. در همۀ موارد، اطمینان حاصل کنید که حقوق استفاده از تصاویر نزد شما محفوظ است و اعتبار کامل ارائه شده است.
• برگزاری میزگردهای مجازی، وبینارها و کارگاه‌ها برای پرداختن به خلأهای نظریۀ میراث و عمل حفاظت هنگام پاسخ دادن به تعارض‌ها یا سوانح، با دعوت از نهادهای دولتی، صنایع و دیگر ذی‌نفعان.

رویدادها، فعالیت‌ها و دیگر داده‌های ارسالی ممکن است بازبینی شده و در وب‌سایت ایکوموس، شبکه‌های اجتماعی و گزارش سالانۀ ایکوموس منتشر شود.

مشارکت فعال اعضا و کمیته‌ها در روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی (IDMS) فرصتی است برای نشان دادن اهمیت معاصر ایکوموس و ارزش کارهایی که اعضای آن انجام می‌دهند.

هشتگ‌های مرتبط:

#18April #ICOMOS #IDMS2026 #icomosIDMS2026

ایکوموس را در پست‌های شبکه‌های اجتماعی خود تگ کنید.

* میراث طبیعی به تنوع زیستی، تنوع زمین‌شناختی و ویژگی‌های طبیعی یک ناحیه—از جمله چشم‌اندازها، منظرهای دریایی، آبراهه‌ها، جنگل‌ها، مرداب‌ها، ارتفاعات، زیستگاه‌ها و حیات وحش بومی (گیاهان، حشرات، پرندگان و جانوران)—اطلاق می‌شود. (مأخذ: (Source: An Comhairle Oidhreachta = TheHeritage Council. _What is Heritage?_ Kilkenny (Ireland), s.d. URL)