رویدادها و اخبار
پیام تسلیت ایکوموس ایران در پی درگذشت اسماعیل یغمایی
با اندوه فراوان، درگذشت زندهیاد اسماعیل یغمایی (۲۷ شهریور ۱۳۲۰ ـ ۲۸ تیر ۱۴۰۵)، باستانشناس، پژوهشگر و نویسندۀ نامآشنای ایران را به خانوادۀ گرامی ایشان، جامعۀ باستانشناسی و همۀ دوستداران میراث فرهنگی ایران تسلیت میگوییم. او در تهران و در خانوادهای اهل فرهنگ و ادب زاده شد. پدرش، زندهیاد حبیب یغمایی، از شاعران، نویسندگان و پژوهشگران نامدار معاصر و بنیانگذار و مدیر مجلۀ فرهنگی و ادبی «یغما» بود. اسماعیل یغمایی از واپسین چهرههای نسلی بود که باستانشناسی را نهتنها دانشی دانشگاهی، بلکه مسئولیتی ملی و اخلاقی میدانستند و نزدیک به شش دهه از عمر خویش را در راه شناخت، مستندسازی و پاسداری از میراث تاریخی این سرزمین سپری کرد.
کارنامۀ پربار او از هفتتپه، شوش، شهر سوخته و تپۀ یحیی تا قلایچی بوکان، ارجان، کاخهای هخامنشی بردکسیاه و سنگسیاه، دژ پرتغالیهای قشم و بررسی راه شاهی هخامنشی گسترده است. حاصل این حضور پیوسته در میدان، افزون بر یافتههای ارزشمند باستانشناختی، در آثاری چون شوش؛ کاوشهای باستانشناسی در شهر پانزدهم، کاخ بردکسیاه، کتیبۀ خون، دژ استعمار، آن قصر که جمشید…، و گیسوان هزارساله برای آیندگان به یادگار مانده است. او در کنار پژوهشهای تخصصی، با نگارش خاطره، داستان و شعر، تجربههای زیسته و سیمای انسانی باستانشناسی ایران را نیز روایت کرد.
اسماعیل یغمایی با همۀ دانش و تجربۀ خویش، فروتنانه خود را «همان محصلی که بود» میخواند؛ اما دلبستگی ژرف، صراحت، سختکوشی و حساسیت کمنظیرش در برابر ویرانی و بیمهری به آثار تاریخی، از او چهرهای ماندگار ساخت. اشکهای او بر میراث آسیبدیدۀ ایران، نشانۀ عشقی بود که سراسر زندگیاش را معنا بخشید. ایکوموس ایران یاد و خدمات این پاسدار خستگیناپذیر میراث فرهنگی را گرامی میدارد و برای بازماندگان، شاگردان و همکاران او شکیبایی آرزو میکند. یادش گرامی و راهش پررهرو باد.
تغییر زمان برگزاری مجمع عمومی عادی (نوبت دوم) مؤسسه
اعضای محترم مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران
با سلام و احترام
از آنجاکه زمان اعلام شده برای برگزاری مجمع عمومی عادی مؤسسه – نوبت دوم (۱۵ تیر ۱۴۰۵) با مراسم تشییع و وداع با رهبر شهید مقارن شد، تاریخ جدید برگزاری مجمع فوقالذکر که دعوتنامۀ آن از طریق وبگاه و صفحات مؤسسه در شبکههای اجتماعی به اطلاع اعضای گرامی رسیده است، بهشرح زیر اعلام میشود:
- دوشنبه، ۲۹ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۵.
با احترام
رئیس هیئت مدیره
ناصر نوروززاده چگینی
دعوتنامۀ شرکت در مجمع عمومی عادی مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران (نوبت دوم)
دعوتنامۀ شرکت در مجمع عمومی عادی مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران (نوبت دوم)
با سلام و احترام
از آنجاکه جلسۀ اعلامشده در تاریخ یکشنبه ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ بهعلت به حد نصاب نرسیدن اعضای حاضر، رسمیت نیافت و مجمع برگزار نشد، مطابق اساسنامۀ مؤسسه، جلسۀ نوبت دوم بهفاصلۀ ۱۵ روز، در روز دوشنبه ۱۵ تیر، رأس ساعت ۱۵:۰۰، در دفتر مؤسسه بهنشانی خیابان امیرکبیر، بین سرچشمه و امینحضور، کوچۀ علیرضا جاویدی، شمارۀ ۱۰۷ تشکیل میشود. جلسۀ نوبت دوم با هر تعداد عضو حاضر رسمیت خواهد داشت.
دستور جلسه عبارت است از:
۱. گزارش عملکرد سالانه
۲. تعیین حق عضویت سالانه
رئیس هیئت مدیره
ناصر نوروززاده چگینی
یادآوری:
- برای شرکت در مجمع ارائۀ کارت عضویت موسسه که تاریخ آن منقضی نشده باشد (۲۰۲۶ میلادی) الزامی است.
مکان و زمان برگزاری مجمع:
- تهران، خیابان امیرکبیر، بین سرچشمه و امینحضور، کوچۀ علیرضا جاویدی، شمارۀ ۱۰۷.
- دوشنبه، ۱۵ تیر، ساعت ۱۵:۰۰.
اطلاعیۀ برگزاری مجمع عمومی سالانۀ مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران
بهنام خدا
دعوتنامۀ شرکت در مجمع عمومی عادی مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران
با سلام و احترام
مطابق مادۀ ۱۶ و ۱۷ اساسنامۀ مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران، از کلیۀ اعضای محترم پیوسته و وابستۀ (عادی و جوان) مؤسسه دعوت بهعمل میآید که در جلسۀ مجمع عمومی عادی مؤسسه شرکت فرمایند. این جلسه رأس ساعت ۱۵:۰۰ در روز یکشنبه ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ در دفتر مؤسسه، بهنشانی خیابان امیرکبیر، بین سرچشمه و امینحضور، کوچۀ علیرضا جاویدی، شمارۀ ۱۰۷ تشکیل میشود.
دستور جلسه عبارت است از:
گزارش عملکرد سالانه
قبلاً از توجه و مشارکت شما سپاسگزاری میگردد.
رئیس هیئت مدیره
ناصر نوروززاده چگینی
یادآوری:
برای شرکت در مجمع ارائۀ کارت عضویت موسسه که تاریخ آن منقضی نشده باشد (۲۰۲۶ میلادی) الزامی است.
بیانیۀ ایکوموس جهانی دربارۀ حفاظت از میراث فرهنگی در پی تشدید درگیریها در خاورمیانه
۲۶ مارس ۲۰۲۶ (۶ فروردین ۱۴۰۵)
ایکوموس، در پی بیانیۀ مورخ ۳ مارس ۲۰۲۶ خود، بار دیگر نگرانی عمیق خویش را نسبت به تشدید اخیر درگیریها در خاورمیانه و پیامدهای ویرانگر انسانی آن مورد تأکید قرار میدهد.
خطر از دست رفتن جبرانناپذیر میراث فرهنگی
ایکوموس مراتب تأسف عمیق خود را نسبت به جانباختن انسانها، افزایش شمار قربانیان و جابهجایی جمعیتها در بخشهایی از منطقه اعلام میدارد؛ وضعیتی که پیامدهای جدی برای تداوم فرهنگی در پی دارد.
ایکوموس هرگونه تخریب میراث فرهنگی و طبیعی ــ اعم از عمدی یا تبعی ــ را بهشدت محکوم میکند و یادآور میشود که میراث فرهنگی نباید بهعنوان هدف تلقی شود.
ایکوموس نسبت به آسیبهای تأییدشده و گزارششده به میراث فرهنگی در چندین کشور منطقه، بهویژه در برخی از محوطهها و آثار ثبتشده در فهرست میراث جهانی، ابراز نگرانی میکند. از جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد: آسیب تأییدشده به کاخ گلستان (تهران، ایران)، همراه با گزارشهایی از تأثیرات مخرب وارد شده بر کاخهای چهلستون و عالیقاپو (اصفهان، ایران)؛ خسارات مادی به محوطۀ باستانشناسی صور (لبنان)؛ آسیب به ساختمانهایی در «شهر سفید» تلآویو (اسرائیل)؛ و گزارشهایی از رخدادها در محدوده و پیرامون شهر قدیم بیتالمقدس و حصارهای آن.
این رویدادها، خطر از دست رفتن جبرانناپذیر میراث فرهنگی را برجسته میسازند.
میراث فرهنگی بخشی از ساختارهای اساسی اجتماعی است که در زندگی روزمره ریشه دارد و حتی در شرایط جابهجایی نیز تداوم را ممکن میسازد. از اینرو، آسیب به میراث فرهنگی نباید صرفاً بهمثابۀ فقدان کالبدی تلقی شود، بلکه باید آن را گسست در شیوههای زیست، نظامهای مرجع مشترک و گرانیگاههای فرهنگی ــ از جمله از طریق از دست رفتن امکان دسترسی، استفاده، و حضور ــ دانست. چنین فقدانهایی مستقیماً توان جوامع را برای تداوم و انتقال حیات فرهنگی تضعیف میکند؛ در حالیکه میراث فرهنگی میتواند در زمان بحران، به پایداری، هویت و انسجام اجتماعی یاری رساند.
ضرورت پایبندی به حقوق بینالملل
ایکوموس بار دیگر بر اهمیت رعایت حقوق بینالملل بشردوستانه تأکید میکند و یادآور میشود که تعهدات مندرج در کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه و پروتکلهای آن ــ که ایالات متحدۀ آمریکا، اسرائیل، و ایران همگی از اعضای آن هستند ــ باید محترم شمرده شود.
نقضهای جدی این اسناد، از جمله تخریب اموال فرهنگی، میتواند بر اساس حقوق بینالملل بشردوستانه موجب مسئولیت کیفری فردی شود و تهدید علیه اموال فرهنگی نیز در چارچوب همین نظامهای حقوقی موجب نگرانیهای جدی است.
مبتنی بر اساسنامۀ رم دیوان کیفری بینالمللی، هدایت عمدی حملات علیه اموال فرهنگی ــ در صورتی که اهداف نظامی محسوب نشوند ــ میتواند مصداق جنایت جنگی باشد. ایکوموس همچنین به سیاست دیوان کیفری بینالمللی دربارۀ میراث فرهنگی (۲۰۲۱) و قطعنامۀ ۲۳۴۷ شورای امنیت سازمان ملل متحد (۲۰۱۷) اشاره میکند.
ایکوموس همچنان در ارتباط نزدیک با کمیتههای ملی و همکاران خود در کشورهای ذیربط باقی مانده است؛ از یکسو راهنماییهایی دربارۀ آمادگی و اقدام اضطراری ارائه میدهد و از سوی دیگر اطلاعات و بازخوردهای مربوط به آسیبهای گزارششده را دریافت میکند. در این میان، متخصصان میراث و متولیان محلی نقشی حیاتی بهعنوان پاسداران خط مقدم میراث فرهنگی ایفا میکنند، آن هم در شرایطی که با خطرات فزاینده مواجهاند.
ایکوموس از همۀ طرفها میخواهد که به تعهدات خود در چارچوب حقوق بینالملل پایبند باشند و از میراث فرهنگی و جوامعی که آن را زنده نگاه میدارند، حفاظت کنند.
بیانیۀ ایکوموس ایران در رابطه با حملات دشمن به میراث فرهنگی
هممیهنان صبور و غیور ، در این روزها دست پلید دشمنان عزت و استقلال ایران عزیز از آستین بیرون آمد و ذات خبیث خود را بیش از پیش عیان نمود، و در جسارتی بی حد به ساحت مقدس ولی امر مسلمین، یکی از نمادهای اعظم فرهنگ، دین و دانش، هنر، معنویت و عرفان را از ما گرفت. در طی این جنگ تحمیلی علیه کشورمان، که سازمانهای بینالمللی با کمال تأسف در برابر آن سکوت اختیار کردهاند، گرانقدرترین سرمایههای فرهنگی امروز و فردای ما، دختران معصوم پرپر شدند، خانوادههای ایرانی داغدار گشتند و داشته های فرهنگی ما، مراکز آموزشی و درمانی، و آنچه صیانت و مراقبت از آن در حوزۀ فعالیت ایکوموس ایران است، یعنی بناها و محوطههای تاریخی که اسناد هویت و افتخارات ملی و فرهنگی ما است، بهدست این دژخیمان مورد تاراج قرار گرفت.
در مورد آسیبهای وارد شده به میراث فرهنگی ایران عزیز
در این روزها که شاهد حملۀ نظامی دشمنان به کشورمان بودیم، گزارشهایی مبنی بر آسیب دیدن و تخریب آثار تاریخی مهم و ارزشمند از سوی مسئولان محترم منتشر شده است که جان هر دوستدار فرهنگ و میراث فرهنگی را بهدرد میآورد. اما باید اذعان داشت که گزارشهایی که تاکنون با تمرکز بر برخی آثار تاریخی مشهور بهثبت رسیده در فهرست میراث ملی و جهانی، مانند کاخ گلستان در تهران، بناهای پیرامون میدان نقش جهان و نیز بناهای دولتخانۀ صفوی در اصفهان، و قلعۀ فلکالافلاک در خرمآباد منتشر شده است، تنها بخشی از خسارتهای واردشده به میراث فرهنگی ایران را بازتاب میدهد. ارزیابی وسعت و عمق آسیبی که دشمنان ایران به میراث فرهنگی کشور عزیزمان وارد کردهاند، نیازمند مطالعات دقیق تکمیلی است.
بخش بزرگی از شهرها و روستاهای ایران دارای پیشینۀ تاریخی و ارزشهای میراثی هستند و لایههای گوناگون تمدنی در آنها شکل گرفته است. تخریب بافتهای شهری و روستایی، فارغ از آنکه در فهرست میراث ملی و جهانی ثبت شده باشند یا نه، میتواند به خسارات جبرانناپذیر به میراث فرهنگی منجر شود. افزون بر آن، گزارشها بیان میکنند که بسیاری از بناهای واجد ارزش فرهنگی-تاریخی کشور، مخصوصاً آن دسته از آثار که در زمرۀ میراث فرهنگی سدۀ اخیر قرار میگیرند و بخشی از آنها در اختیار نهادهای مدنی بودهاند، باکمال تأسف مورد تهاجم مستقیم دشمن قرار گرفته یا در اثر مجاورت با سایر اهداف دچار آسیبهای شدید شدهاند. ارزیابی این گونه آسیبها نیز بهعلت گستردگی و پراکندگی، نیازمند مطالعات دقیق میدانی است که امیدواریم در اسرع وقت بهانجام برسد. این مطالعات باید فراتر از جنبههای مشهود، به اثرات بلندمدت انفجارها و نیروهای مخرب ناشی از آنها بر شرایط حفاظتی بناهای تاریخی نیز توجه کند.
همچنین بمباران تأسیسات پتروشیمی در تهران، افزون بر پیامدهای مخرب زیستمحیطی و ایجاد مخاطره برای جان میلیونها شهروند تهرانی، میتواند در اثر آلودگی شیمیایی گسترده، تأثیرات نامطلوبی بر شرایط حفاظتی بناها و محوطههای تاریخی داشته باشد. ارزیابی پیامد این رویداد و انجام اقدامات حفاظتی و صیانتی لازم در این زمینه در بناهای تاریخی و محوطههای باستانی و اشیای موزهای نیازمند بررسیهای تخصصی در زمان مناسب است.
اقدامات کمیتۀ ملی ایکوموس ایران
کمیتۀ ملی ایکوموس ایران بنا به وظیفۀ خود تاکنون دو اقدام اصلی انجام داده است:
۱. گردآوری و انتشار مجموعهای از اسناد مرتبط با حمایت و حفاظت از میراث فرهنگی در شرایط وقوع بحران
مجموعهای از اسناد مورد تأیید کمیتۀ بینالمللی علمی آمادگی در برابر خطرات (آیکورپ) در این زمینه در وبگاه ایکوموس ایران منتشر شده است تا متخصصان و مسئولان امر از آنها بهرهبرداری کنند. این بخش همچنان در حال تکمیل است.
۲. تهیه گزارشی از وضعیت آسیبها به میراث فرهنگی ایران در شرایط جنگی و ارسال به ایکوموس بینالملل
ایکوموس ایران ضمن عرضۀ گزارشی از آسیبهایی که دشمنان به میراث فرهنگی ایران وارد کردهاند، و با اشاره به تلاشهای پیشگیرانۀ مسئولان و کارشناسان محترم و تلاشهای ارزشمندی که پس از وقوع آسیبها برای انجام اقدامات اضطراری نمودهاند، از ایکوموس جهانی خواست:
۱. با توجه به اینکه پیام راستین میراث فرهنگی چیزی جز صلح نیست، و با توجه به اینکه این انسانها هستند که حامل و مخاطب میراث فرهنگی بهشمار میآیند و به همین سبب حفظ جان آنها در اولویت نخست هرگونه فعالیت میراثی قرار دارد، از همۀ امکانات خود برای توقف حملات نظامی به مردم غیرنظامی ایران استفاده کند.
۲. از تمامی امکانات خود برای اصلاح قوانین بینالمللی، از جمله کنوانسیون لاهه و پروتکل آن، و کنوانسیون میراث جهانی، بهره بگیرد تا با افزایش هزینۀ مادی و اجتماعی برای متخلفان، ضمانت اجرایی لازم را فراهم آورد.
ایکوموس ایران در صورت لزوم و با دریافت اطلاعات تکمیلی از وزارت محترم میراث فرهنگی، گردشگری، و صنایع دستی و سایر کارشناسان و متخصصان، گزارش خود به ایکوموس جهانی را تکمیل و بهروز میکند.
ایکوموس ایران با این باور عمیق که حفاظت از میراث فرهنگی کشور در نهایت بر عهدۀ آحاد ملت شریف ایران است، و با اعتراض به سکوت نهادهای مسئول بینالمللی، از جمله یونسکو، به تجاوز به کشورمان، کشتار مردم بیگناه، و آسیب به میراث فرهنگی عظیم آن، از کلیۀ اعضای خود، فعالان حوزۀ میراث فرهنگی، نهادها، دستگاههای اجرایی، و عموم مردم سایر علاقهمندان میخواهد:
ـ در شناسایی و مستندکردن آسیبهای وارد آمده به میراث فرهنگی کشورمان، از طریق ارسال گزارش و تصویر به مسئولان محترم وزارت میراث فرهنگی، گردشگری، و صنایع دستی در محل سکونت خود یا ارسال پیام به حساب کاربری ایکوموس ایران در پیامرسان بله (@iran_icomos) یا ارسال ایمیل به info@iranicomos.ir مشارکت کنند. رعایت نکات امنیتی در ارسال گزارشها ضرورت تام دارد.
ـ در صورت وقوع بحران و آسیب به بناها و محوطههای تاریخی، موزهها، و دیگر نهادهای مرتبط با میراث فرهنگی، نهایت همکاری را با مسئولان و کارشناسان محترم و مأموران حفاظتی و امنیتی انجام دهند تا از وسعت و شدت آسیبها کاسته شود. مطالعۀ برخی از منابع منتشر شده در وبگاه ایکوموس را در این زمینه به همۀ علاقهمندان توصیه میکنیم.
ایکوموس ایران تلاش میکند تا رهنمودها و توصیههای کاربردی بیشتری را در کانال در ارتباطی خود در پیامرسان بله (@iranicomos) قرار دهد.
با آرزوی سربلندی ایران و ایرانیان و کوتاه شدن دست پلید دشمنان.