ایکوموس ایران

گزارش تصویری جلسۀ مجمع عمومی عادی مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران، ۱۴۰۳

مجمع عمومی عادی مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران طبق فراخوان منتشر شده، در روز دوشنبه ۲۱ خرداد ۱۴۰۳ ساعت ۱۵ با حضور اعضای محترم مؤسسه در دفتر این مؤسسه برگزار شد.
در این مجمع دبیر ایکوموس ایران گزارش فعالیت‌های مؤسسه و خلاصۀ گزارش مالی را به سمع و نظر حضار رساند که مورد پذیرش قرار گرفت. مجمع همچنین با عضویت افتخاری استاد محمدحسن سمسار، استاد دکتر عبدالمجید ارفعی، استاد محمد میرشکرایی، و استاد بیژن فرهنگ دره‌شوری و با عضویت پیوستۀ افراد معرفی شده از سوی هیئت مدیره موافقت کرد. آخرین مصوبۀ مجمع تعرفۀ جدید برای حق عضویت‌ مؤسسه بود.
در حاشیۀ مجمع بخش جدید وبگاه ایکوموس ایران، گنجینۀ آثار، که در حال تکمیل و توسعه است معرفی شد. این بخش با هدف شناخت و معرفی ارزش‌های آثار میراث فرهنگی ایران در دست تهیه است.
حسن ختام این جلسه بیانات جناب آقای دکتر علی دارابی، قائم مقام وزیر میراث فرهنگی،‌گردشگری و صنایع دستی و معاون میراث فرهنگی این وزارتخانه بود. ایشان در زمینۀ حفاظت از میراث فرهنگی ایران، مشکلات و تلاش‌های انجام شده برای رفع آنها، و تداوم همکاری معاونت با ایکوموس ایران نکات مهمی ایراد فرمودند.

گزارش تصویری جلسۀ مجمع عمومی عادی مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران، ۱۴۰۳ بیشتر بخوانید »

دعوتنامۀ شرکت در مجمع عمومی عادی سالانۀ مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران (نوبت دوم)

به‌نام خدا

دعوتنامۀ شرکت در مجمع عمومی عادی سالانۀ مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران (نوبت دوم)
تاریخ اعلام: ۷ خرداد ۱۴۰۳

با سلام و احترام
از آنجا که با توجه به حوادث پیش آمده در تاریخ ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۳ و عدم امکان برگزاری جلسۀ مجمع عمومی عادی موسسه، به اطلاع می رساند جلسۀ جایگزین در روز دوشنبه مورخ ۲۱ خرداد ۱۴۰۳ رأس ساعت ۱۵ در دفتر مؤسسه به‌نشانی خیابان امیرکبیر، بین سرچشمه و امین‌حضور، کوچۀ علیرضا جاویدی، شمارۀ ۱۰۷ تشکیل می‌شود. این جلسه با هر تعداد عضو حاضر رسمیت خواهد داشت.

دستور جلسه عبارت است از:
۱. گزارش عملکرد سالانه
۲. ارائۀ برنامۀ آتی ایکوموس.
قبلاً از توجه و مشارکت شما سپاس‌گزاری می‌گردد.

رئیس هیئت مدیره
مهدی حجت

یادآوری:
۱. برای شرکت در مجامع ارائۀ کارت عضویت مؤسسه که تاریخ آن منقضی نشده باشد (۲۰۲۴ میلادی) الزامی است.

مکان و زمان برگزاری مجمع:
تهران، خیابان امیرکبیر، بین سرچشمه و امین‌حضور، کوچۀ علیرضا جاویدی، شمارۀ ۱۰۷.
دوشنبه، ۲۱ خرداد ۱۴۰۳، ساعت ۱۵:۰۰.

دعوتنامۀ شرکت در مجمع عمومی عادی سالانۀ مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران (نوبت دوم) بیشتر بخوانید »

انتشار شمارۀ سوم نشریۀ اشکفت

بدینوسیله به اطلاع علاقه‌مندان به حوزۀ مطالعات مربوط به معماری دست‌کند می‌رساند نشریۀ شمارۀ ۳ اشکفت (نشریۀ تخصصی کمیتۀ علمی معماری دست‌کند ایکوموس ایران) منتشر شد. افراد می‌توانند با مراجعه به صفحۀ کمیتۀ علمی معماری دست‌کند در همین وبگاه و یا از طریق پیوند زیر به مقالات این شماره دسترس داشته باشند.
فهرست مقالات چاپ شده در این شماره به شرح زیر است:
معرفی نوع جدیدی از دست‌کند: زنبورستان یا کندوی عسل، نوشتۀ روبرتو بیکسیو و آندره دو پاسکال، ترجمۀ مهناز اشرفی و بهار بشوتن مقدم
معرفی پلکان دست‌کند موسوم به «راه کُهنه فاضِل» در مسیرباستانی نیشابور به توس، نوشتۀ حمید ذوقی مرندیز
گوردخمۀ نويافته در محوطۀ دوربادوران مراغه (آذربايجان شرقی)، نوشتۀ سعید ستارنژاد، محسن توحیدی، آرش تیراندازلاله‌زاری، محمد امجدی
بررسی ساختارهای دست‌کند دژهای اسماعیلیه در خراسان جنوبی، نوشتۀ محمد فرجامی، علی‌اصغر محمودی‌نسب
معبد میترایی دست‌کند در محوطۀ باستانی سوتری، استان لاتزیو، ایتالیا، نوشتۀ‌ محمد کشاورز دیوکلایی
بیمارستان صخره‌ای- موزۀ پناهگاه اتمی بوداپست، نوشتۀ‌ الهه گلذاری، پیتر رب

انتشار شمارۀ سوم نشریۀ اشکفت بیشتر بخوانید »

عدم برگزاری جلسۀ مجمع عمومی مؤسسه در تاریخ اعلام‌شده

انا لله و انا الیه راجعون
با توجه به وقوع حادثۀ تأسف‌بار پیش‌آمده ضمن عرض تسلیتِ بدینوسیله عدم برگزاری جلسۀ مجمع عمومی مؤسسه در ردوز دوشنبه ۳۱ اردیبهشت را اعلام می‌دارد. تاریخ برگزاری جلسه متعاقباً‌ اعلام خواهد شد.

عدم برگزاری جلسۀ مجمع عمومی مؤسسه در تاریخ اعلام‌شده بیشتر بخوانید »

گزارش مرمت خانۀ قوام‌الدوله (دفتر مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران) در سال ۱۴۰۲ منتشر شد

گزارش مرمت خانۀ قوام‌الدوله (دفتر مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران) در سال ۱۴۰۲ منتشر شد. در مقدمۀ این گزارش چنین آمده است: «با توجه به نیاز مستمر بناهای تاریخی به پایش و مراقبت در مقابل عوامل مختلف آسیب‌رسان، عمارت ‌قوام‌الدوله در مرکز تاریخی تهران، که تحت اختیار مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران است، نیز نیازمند مراقبت همیشگی و انجام مرمت در بخش‌های مختلف ساختمانی و عناصر و جزئیات معماری و هنری است. از همین رو مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران در پی انجام مطالعات آسیب‌شناسی و با توجه به آسیب‌های کالبدی موجود در بنا، پیگیر تأمین هزینه و انجام اقدامات مرمتی مورد نیاز در این بنا از طریق وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گردید. در نهایت با مساعدت وزارتخانه و پیگیری‌های ادارۀ کل حفاظت بناها و محوطه‌های تاریخی، ادارۀ کل میراث فرهنگی استان تهران در پایان سال ۱۴۰۱ و سال ۱۴۰۲ اقدام به انجام عملیات مرمتی در این اثر تاریخی نمود. در فرآیند اقدامات مرمتی کارشناسان ایکوموس ایران نیز نسبت به انجام خدمات مشاوره‌ای و نظارت همکاری لازم را به‌عمل آوردند.»

 

 

 

گزارش مرمت خانۀ قوام‌الدوله (دفتر مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران) در سال ۱۴۰۲ منتشر شد بیشتر بخوانید »

نخستین جلسۀ‌ کارگروه کارشناسان نوخاستۀ ایکوموس ایران برگزار شد

عصر چهارشنبه ۲۶ اردیبهشت‌ماه، اولین جلسۀ کارگروه کارشناسان نوخاستۀ ایکوموس ایران، در دفتر این مؤسسه برگزار شد. در این جلسه که هدف آن تأسیس و آغاز به‌کار کارگروه کارشناسان نوخاسته ایکوموس ایران بود، ضمن خوشامدگویی به چهار نفر از اعضای حاضر و برخط کارگروه، دبیر کارگروه، خانم مهندس عاطفه موسوی، گزارشی ارائه دادند که ماهیت، منشأ، اهداف، تعاریف و فعالیت‌های کارگروه کارشناسان نوخاستۀ جهانی (EPWG) را از ابتدای تأسیس آن در سال ۲۰۱۷ تاکنون شرح می‌داد. همچنین توضیح داده شد که دبیر کارگروه کارشناسان نوخاسته ایکوموس ایران، از ابتدای تأسیس کارگروه جهانی تاکنون، ایکوموس ایران را در کارگروه جهانی نمایندگی می‌کرده و مسئولیت ایجاد ارتباط و گفتگوی دو سویه میان کمیتۀ ملی ایکوموس و کارگروه جهانی را به‌عهده داشته است.
سپس جلسه با بهره از حضور برخی از اعضای هیئت مدیره ایکوموس ایران و سایر اعضای حاضر، به بحث و تبادل‌نظر پیرامون اقتضائات، خصوصیات و چگونگی‌های شکل‌گیری کارگروه ملی کارشناسان نوخاسته اختصاص داده شد. ابتدا آقای دکتر حجت، رئیس ایکوموس ایران، گفتگو را با لزوم اندیشیدن به ماهیت بومی و سرزمینی کارگروه ملی، ضرورت نوشدن و جوان‌شدن نهادی همچون ایکوموس و تأمل دربارۀ چگونگی‌های این نوشدن، به‌مثابه تجدید حیات بطیئ ساختاری زنده، و نقش کارگروه مذکور در این فرایند نوزایی و حفظ اتصال میان نسل‌ها، آغاز کردند. در ادامه نیز به این نکته که جوانان و حرفه‌مندان نوخاستۀ حوزۀ میراث، مسئولیت و رسالت اصلی حفظ تداوم و تعادل میان‌ نسل‌ها در حوزه میراث‌فرهنگی و در نهایت نوشدن این نهاد را بر عهده دارند، توجه دادند.
در ادامه اعضای کارگروه تک‌به‌تک به معرفی خود و بیان انگیزه‌هایشان برای عضویت و فعالیت در کارگروه پرداختند که روشنگر آغاز راه و فعالیت این کارگروه بود. سپس به‌منظور تعریف برنامه‌‌های عملی‌تر و ترسیم راه روشن‌تر فعالیت‌های کارگروه در آینده، میان اعضا با مطرح‌شدن سؤالاتی بحث و تبادل‌نظر شد: چه نوع فعالیت‌هایی، با محوریت شناخت و حفاظت از میراث‌فرهنگی، قابلیت برانگیختن شور و انگیزه بیشتر جوانان و حرفه‌مندان نوخاسته این حوزه را برای پیوستن و مشارکت مسئولانه می‌تواند داشته باشد؟ چگونه فعالیت‌های کارگروه می‌توانند علاوه‌بر نو و پویا شدن نهاد ایکوموس، تقویت اتصال و تعادل میان نسل‌های میراثی و هرچه‌بیشتر بومی‌شدن و تعلق سرزمینی کارگروه و نهاد ایکوموس را نمایندگی کنند؟
در نهایت مقرر شد در نشست بعدی کارگروه کارشناسان نوخاسته که ماه آینده برگزار خواهد شد، پرسش‌های مطرح‌شده و ترسیم روشن‌تر اهداف، فعالیت‌ها و مسیر پیش‌روی کارگروه به بحث و تبادل‌نظر گذاشته شود.

نخستین جلسۀ‌ کارگروه کارشناسان نوخاستۀ ایکوموس ایران برگزار شد بیشتر بخوانید »

پرسش و پاسخ در باب نظام استاد ـ شاگردی در معماری سنتی (تاریخی) ایران با حسین رایتی مقدم

خانم دانشجوی ارجمندی، در رشته معماری از دانشگاه شیراز، در سال پیش، دربارۀ شیوه‌های آموزش استاد ـ ‌شاگردی در معماری سنتی (تاریخی) ایران پرسش‌هایی از بنده (حسین رایتی مقدم) مطرح نمودند و پاسخ‌هایی در حّد اطلاعات و تجربیاتم به آن پرسشگر ارجمند داده شد. به‌لحاظ اهمیت موضوع و ارتباط مستقیم این پرسش و پاسخ با موضوع این کمیته، برای آگاهی و دریافت آرای اصلاحی، تکمیلی و … صاحبنظران و یاران کمیته، ارائه می‌گردد.

  • آیا فراگیری مهارت‌های نوشتاری (خواندن ـ نوشتن ـ محاسبات عددی) در نظام استاد ـ شاگردی به‌عنوان یک اصل شناخته می‌شده یا «تقلید عملی» اولویت داشته است و آیا شیوۀ آموزش هندسه به شاگردان مبتنی بر آموزش نظری بوده یا این امر در محیط کارگاهی صورت می‌گرفته است؟

اینجانب از ابتدای سال ۱۳۵۳همکاری خود را در حفاظت (مرمت و …) بناهای تاریخی ـ فرهنگی، در دفتر فنی حفاظت آثار باستانی خراسان آغاز کردم، تا سال ۱۳۵۷. از سال ۱۳۵۸تا سال ۱۳۶۳مسئولیت دفتر فنی حفاظت آثار باستانی فارس به بنده واگذار گردید. تقریباً در کلیۀ رشته‌های مورد نیاز مرمت بناهای تاریخی، مانند مهارت‌های لازم در اجرای انواع طاق‌ها، گنبدها، آجرکاری‌ها، گچبری‌ها، انواع کاربندی‌ها مانند رسمی‌بندی‌ها، مقرنس‌کاری ها و … انواع کاشی‌‌پزی، کاشیکاری، حجاری، استخراج سنگ، انواع کارهای نجاری و … در حوزۀ مدیریت دفترهای فنی یاد شده وجود داشت.
نیروهای اجرایی و کارگاهی، در تمام سطوح مهارت، از برجسته‌ترین معماران و استادکاران مربوطه نیز حضور داشتند . در آن هنگام (در دهۀ پنجاه خورشیدی) که حدود پنجاه سال از ایجاد آموزش و پرورش مدرن در ایران می گذشت، بیاد دارم استادکاران با تحصیلات دو، سه کلاس ابتدایی، ششم ابتدایی، سوم دبیرستان و حداکثر برخی انگشت‌شمار، دارای دیپلم دبیرستان بودند. بی‌سواد هم بود.
باوجود سطح تحصیل پایین، تعداد قابل‌توجهی از آنها در کار خود ممتاز و درجه اول بودند. بنابراین الزام تحصیل و باسوادبودن برای ورود به فضای کارهای استادکاری و اجرایی وجود نداشت. سواد برحسب نیاز و علاقۀ شخصی مورد توجه بود. بیاد دارم زنده‌یاد استاد محمدکریم پیرنیا از بنّایی در یزد یاد می کرد که به او می گفتند مُلّا مندلی ( مُلّا محمد علی). چون سواد داشت به او لقب (مُلّا)، یعنی باسواد، داده بودند.
فرزندان خانواده‌های، عموماً از طبقات فرودست جامعه، برای یادگیری مهارتی در بنّایی و دیگر رشته‌های یادشده در بالا، به استادکاری سپرده می شدند و در طول زمان، برحسب علاقه و عشق به کار، شاگرد کار را از استاد فرامی‌گرفت. توصیه می‌شد کار و فنون و جزییات مربوط را از استاد بدزدد (دزدی کار، دزدی مشروع و شایسته‌ای به‌شمار می‌رفت و می‌رود). چون استادان عموماً، روش‌ها و شگردها و فنون و جزییات طراحی و اجرای کارها را به‌سادگی به شاگرد یاد نمی‌دادند. شاگرد در طول سال‌ها خدمت صمیمانه و صادقانه به استاد، ثابت می‌کرد که شایستگی‌های لازم را در کار دارد، آنگاه اطلاعاتی از رموز کارها را به‌تدریج از استاد دریافت می‌کرد.
بنده فرصت مغتنم همکاری با استاد برجسته‌ای را در خراسان داشتم: «استاد شکرالله خوشدست». از معماران برجستۀ تاریخ معماری ایران. ایشان سرمعمار آستان قدس رضوی، طراح و ناظر عالی کارهای مجموعۀ حرم امام رضا (ع) بود که پس از بازنشستگی، با دفتر فنی حفاظت آثار باستانی خراسان همکاری می‌کرد.
معمار خوشدست تعریف می کرد ـ در مورد آموزش از استاد به شاگرد، پس از چند سال خدمت در مجموعۀ بناهای حرم حضرت امام رضا (ع)، بارها و بارها از استاد خودم خواهش می‌کردم ترسیم نقشِ «گِرِه ۱۰»، از ساده ترین ترسیمات هندسی موسوم به گِرِه، را به من یاد بدهد. بالاخره پس از بارها درخواست، یک روز که استاد حال خوشی داشت گفت برای ترسیم نقش گره، کاغذ لازم است، نداریم. من پریدم از بیرون کاغذ خریدم و آوردم دادم به استاد. گفت با انگشت که نمی‌شود کشید، مداد لازم است. به‌سرعت رفتم مداد خریدم و دادم به استاد. گفت اگر اشتباه شود لازم است که مداد پاک‌کن هم داشته باشیم. فوراً رفتم و مداد پاک‌کن آوردم. استاد، در همین فاصله، در غیاب من، طرح را کشیده، به‌ دستم داد. بدون اینکه روش ترسیم را ببینم و بفهمم و یا توضیح بدهد. من طرح را بردم و مدت‌ها روی آن کار کردم تا روش ترسیم آن‌را شخصاً به‌دست آوردم.
استادان در ارائۀ اطلاعات مربوط به رموز و شگردهای ویژۀ کارها، که به دست نااهل نیفتد، عموماً خسّت داشتند. برخی هم معتقد بودند که شاگرد «نون‌بُرِ استاد» خواهد شد. یعنی رودست استاد بلند خواهد شد.
البته شکل استثنایی دیگری نیز ممکن بود که به‌ندرت پیش می آمد:
شخصیت برجسته‌ای از خانواده معماران، که در جنوب خراسان (در گناباد)، دارای مسئولیت‌های مهم اداری بود، و با دفتر فنی حفاظت آثار باستانی خراسان نیز همکاری داشت، تعریف می‌کرد:
استاد به شاگردی که در کمال صمیمیت، زیردست او کار کرده بود و پاکیزگی اخلاق حرفه‌ای و اجتماعی و عشق خود را به دانستن رموز کارها در طول سالیان ثابت کرده بود، به‌تدریج آموزش‌های لازم را می‌داد و پس از رسیدن شاگرد، به‌لحاظ توانایی‌ها و مهارت‌ها به سطح بالا، استاد با برپایی یک ضیافت دوستانه و پذیرایی از شاگرد، با دست‌خطی مهارت او را تأیید می‌کرد و هنگام رفتن کفش‌های شاگرد را جفت می‌کرد. حتی گاهی پیش آمده بود که شاگرد برجسته امکان ازدواج با دختر استاد را نیز به‌دست آورده بود.
موردی از مخفی نگه‌داشتن اطلاعات فنی که شاید دانستن آن جالب باشد:
در دوران دانشجویی در رشتۀ معماری، در دانشگاه تهران، باید یک بنای تاریخی را نقشه‌برداری می‌کردیم. بنده و سه نفر از دوستان همدوره، مسجد گوهرشاد در مشهد را انتخاب کردیم. فضاهای مورد نیاز یک کورۀ کاشی‌پزی، روی بام وسیع شرقی مسجد گوهرشاد ایجاد شده بود که کاشی‌های مورد نیاز را تهیه می‌کردند. آمیز (مخلوط مواد لازم برای تهیۀ رنگ کاشی مورد نظر) برای کاشی، به‌رنگ طلایی را بلد نبودند. یک استاد کاشی پز قدیمیِ سن‌بالا، قرار بود بیاید و آمیز رنگ طلا را بگیرد (درست کند). صبح زود استاد را آوردند، با قد بلند و اندام باریک، ریش سفید، عینک ته‌استکانی، عبایی بر دوش، از پله‌ها بالا آمد و وارد بام شد و یک‌راست رفت داخل فضای کار. عبا را کنار گذاشت، در را بست و موادی را که دستور داده بود جداجدا آماده کرده بودند، با وسایلی که آنجا بود با نسبت‌هایی که تنها خودش می‌دانست، مخلوط کرد و بیرون آمد و با دست اشاره کرد که بروید و کار را ادامه بدهید و رفت. بعداً شنیدم که آن استاد درگذشت و راز «آمیز کاشی طلایی» را با خود برد. البته می‌دانیم و می‌دانید که اکنون آمیز همه گونه رنگ کاشی آماده از فرنگستان می‌رسد. هرچند از کیفیت رنگ‌های دست‌ساز خبری نباشد!

  • آیا کتاب‌هایی نظیر کتاب بوزجانی (آنچه از اعمال هندسی که صنعتگران باید بدانند) در قرن چهارم یا مفتاح‌الحساب کاشانی در قرن نهم، به‌عنوان «کتب مرجع» در آموزش سینه‌به‌سینۀ استاد و شاگردی مورد استفاده قرار می‌گرفته‌اند؟

بنده تصور نمی‌کنم که کتاب‌های یادشده، هیچ‌گونه کاربردی در کارگاه‌ها و نقشی در آموزش‌های کارگاهی را داشته باشند. این کتاب‌ها کار پژوهشگران و ریاضی‌دانان برجستۀ فنون مربوط بوده و اگر تماسی با کارگاه می‌داشته‌اند، در سطح عالی و با معماران و استادکاران فوق‌العاده درسطح بالا، آن هم نه الزاماً و تنها در کارگاه، بلکه در معاشرت‌های بیرونی می‌بوده.

  • آیا قرار گرفتن در حلقۀ فتوت شرط ورود به صنف معماران و بنّایان بوده؟

به‌نظر بنده به‌هیچ‌وجه چنین شرطی وجود نداشته. ورود به حلقه‌های فتوت نیز از سوی معماران و استادکاران تمایل شخصی و تنها جاذبۀ حضور در آن حلقه‌ها بوده است.

  • با درنظرگرفتن شرایط فتوت‌نامه‌ها، آموزش شاگردانِ پیرو سایر ادیان در ایران چگونه بوده است؟ (به‌عبارت دیگر، آیا می‌توان گفت که ورود به آموزش و سپس به صنف معماری ایران، در انحصار معماران مسلمان بوده؟)

بنده در این مورد آگاهی مستندی ندارم. با این‌همه به‌عرض می‌رسانم:
با توجه به جمعیت کم و اندک پیروان دیگر ادیان نسبت به مسلمانان در ایران، به‌نظر نمی‌رسد سامانۀ استاد ـ شاگردی در جمع وابستگان آن ادیان وجود می‌داشته. اگر از سوی این غیرمسلمانان تمایلی (هرچند ظاهراً بعید) به ورود به حرفۀ معماری وجود می‌داشته، با توجه به روحیۀ تساهل و تسامح، به‌قول فرنگی‌ها تولِرانس، به‌معنی گذشت از تعصبات و پذیرش دیگران، که در اخلاق و روحیۀ ایرانیان وجود داشته و دارد، مانعی از سوی معماران و استادکاران در پذیرش آنها وجود نمی‌داشته است.
نظر به وجود بناهای نیایشی و آرامگاه‌های سایر ادیان مانند:
بنای «اِستِرومُردخای» در همدان، برج آرامگاهی «حَیَقوق نبی» در تویسرکان، بنای اصلی «آرامگاه دانیال نبی» در شوش، بازماندۀ یک «کنیسۀ قدیمی» در یکی از بازار های یزد، مربوط به کلیمیان و …
«کلیسای بزرگ وانک» در اصفهان، «کلیسای ننه‌مریم» در ارومیه (که به‌نظر بنده قدیم‌ترین کلیسای جهان و متعلق به دوران اشکانی است) و … مربوط به مسیحیان.
و آتشکده‌ها و بناهای وابسته در برخی شهرهای ایران، متعلق به زردشتیان.
به‌نظر می رسد این بناها به‌سفارش نهادها یا شخصیت‌هایی از آن ادیان و به‌دست معماران و استادکاران ایرانی، و به‌شیوۀ رایج معماری زمانه ساخته شده باشند. یادآوری اینکه کلیساهای تاریخی، واقع در شمال آذربایجان‌ها با طرح کلیساهای ارمنستان ایجاد شده‌اند، نابه‌جا به‌نظر نمی‌رسد.

  • چقدر از نظام استاد ـ شاگردی در انحصار پدران و پسران قرار داشته است؟

به‌نظر بنده موضوع انحصاری نبوده و بر اساس شرایط خانوادگی و میزان موفقیت حرفه‌ای پدران درسطح جامعه، فرزندان هم جذب حرفۀ پدری می‌شدند.
مدارک تداوم حرفۀ معماری در یک خانوادۀ برجسته و نامدار معماران ایرانی، در دوران تیموری، هم‌اکنون در خراسان، در کتیبه‌های بناها در:
بدنۀ اصلی مجموعه بناهای مزار شیخ احمد جامی، در تربت جام، نام «زین‌الدین شیرازی» پدر.
نمای ایوان‌های اصلی مسجد گوهرشاد، در مشهد و مزار مولانا ابوبکر تایبادی، در تایباد، نام «قوام‌الدین شیرازی» پسر زین‌الدین.
اسپر ایوان اصلی مدرسۀ غیاثیۀ خرگرد، در نزدیکی خواف، علاوه بر نام قوام‌الدین یاد شده، نام «غیاث‌الدین شیرازی» برادر یا پسر قوام‌الدین، موجود است.

  • آیا ورود به نظام آموزشی در آموزش سنتی، شرایط سنی یا پیش از ورود داشته (با تأکید بر اینکه طبق پژوهش‌های پیشین، مدرسۀ مشخصی برای معماری وجود نداشته است) و روند کسب درآمد برای شاگردان معماری از چه زمانی آغاز می‌شده است؟

به‌نظر بنده هیچ‌گونه شرایط ویژه برای ورود به حرفۀ معماری و جود نداشته است. تنها توان انجام هرگونه کار در کارگاه و پذیرش متقاضی از سوی مسئول کارگاه (معمار یا بنّا و یا …) شرط حضور بوده است.
استاد معمار خوشدست (یادشده) تعریف می‌کرد که نُه‌ساله بودم، در کاشان، پدرم درگذشت، مادرم از عمویم که استاد بنّا بود، درخواست کرد که مرا سرکار ببرد. او پذیرفت. روزی ده شاهی (نیم ریال) دستمزد می‌داد. آن را هم عصر باید سبزی‌خوردن می‌خریدم می‌دادم درب منزل استاد.

  • آیا پس از تأسیس دانشکدۀ هنرهای زیبا و شروع آموزش مدرن معماری، آموزش سنتی با شیوۀ استاد ـ شاگردی همچنان به‌طور مستقل از دانشگاه ادامه داشته است؟

تداوم روش‌های آموزش استاد ـ شاگردی همچنان ادامه داشته و هیچ ربطی به تأسیس رشتۀ معماری در دانشکدۀ هنرهای زیبا در دانشگاه تهران نداشته و راه خود را می‌رفته و در حال حاضر نیز می‌رود.
زنده‌یاد استاد مهندس محمدکریم پیرنیا، از دانشجویان اولین دوره‌های معماری، در دانشگاه تهران، (اواخر دهۀ دوم و اوائل دهۀ سوم خورشیدی قرن گذشته) حدود هشتاد سال پیش، دانشجوی بسیار موفق و برجسته، در اعتراض به شیوۀ آموزش معماری که دقیقاً برگرفته از روش‌های آموزش در مدرسۀ عالی هنرهای زیبای پاریس (بوزار) بود، بدون هرگونه ارتباط با معماری اصیل ایرانی، دانشگاه را اعتراض‌آمیز رها کرد و به درون فضاهای معماری ایرانی، که به‌طور کامل، در همۀ زمینه‌های آن جاری بود، عمدتاً در یزد و نیز در دیگر شهرهای ایران رفت و با تلاش‌ها و پی‌گیری‌های خستگی‌ناپذیر و تحمل هرگونه شرایط سخت، ایجاد ارتباط دوستانه و صمیمانه با معماران و استادکاران، در همۀ رشته‌ها و شاخه‌های معماری، با ارائۀ انواع خدمات مورد نیاز و جلب اعتماد آنها، اطلاعات ذی‌قیمتی را که آنان به‌سادگی در اختیار دیگران قرار نمی‌دادند، گردآوری کرد.
پیرنیا این اطلاعات را با حافظۀ اعجاب‌انگیز، با کمال جوانمردی و دست و دل بازی بی‌حدّ و حصر، در دانشگاه‌ها و در دستگاه‌های دولتی مسئول حفاظت بناها و شهرهای تاریخی، در اختیار کارشناسان، دانشجویان و دوستداران قرارداد.

  • آیا نقطۀ پایان مشخصی (از نظر زمانی) برای آموزش سنتی داریم؟

گرچه آموزش با روش استاد ـ شاگردی، امروزه در وسعت پیشین نیست، با این همه این روش هنوز برقرار است.
به‌عنوان نمونه از استاد «الله‌داد مرادی» بنّای چیره‌دست انواع طاق‌زنی‌ها، کاربندی‌ها، و استاد «غلامحسین شادی زرنق»، طراح برجستۀ آینه‌کاری می‌توان نام برد.

پرسش و پاسخ در باب نظام استاد ـ شاگردی در معماری سنتی (تاریخی) ایران با حسین رایتی مقدم بیشتر بخوانید »

نوزدهمین جلسۀ گروه تخصصی متن برگزار شد

نوزدهمین جلسۀ گروه تخصصی متن در روز چهارشنبه، ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۳، ساعت ۱۶:۰۰ با شرکت ۲۴ نفر از اعضا به‌صورت حضوری و برخط در دفتر مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران برگزار شد. ابتدا خانم دکتر شکری، رئیس گروه تخصصی، پس از خوش‌آمدگویی به اعضای حاضر و برخط، دستور جلسه را اعلام کردند. سپس ایشان از آقای دکتر مهدی حجت، رئیس ایکوموس ایران، خواهش کردند توضیحاتی در مورد جلسات مربوط به تاسیس گنجینۀ آثار میراث فرهنگی بفرمایند. دکتر حجت با خوش‌آمدگویی به اعضا توضیح دادند که برای تحقق بخشیدن شعار ایکوموس «برافروختن آتش عشق به میراث فرهنگی در دل هر ایرانی» مسیری مشخص گردیده که آن عبارت است معرفی ارزش‌های مجموعۀ آثار کشور در سامانه‌ای (به‌صورت یک وبگاه برای ایکوموس). اعتقاد ما بر این است که تا به امروز بیشتر توضیح در مورد آثار مربوط به صفات آنها است نه ارزش‌های آنها در حالی که برای حفاظت آثار باید دلایل قانع‌کنندۀ عدم تخریب آثار(و حفاظت آنها) برای مردم روشن باشد و مثال‌هایی برای روشن شدن اهمیت تبیین ارزش آثار بیان کردند. ایشان نوید دادند که این سامانه در روز مجمع سالیانۀ ایکوموس در اواخر اردیبهشت ماه رونمایی می‌شود. سپس خانم دکتر شکری گزارشی از سفر تعدادی از اعضای محترم شورای گروه به شهر کاشان در راستای ایجاد سامانۀ مذکور و روند پیشرفت کار ارائه دادند. در ادامه ایشان از جناب آقای دکتر عسگرانی و همسر محترمشان برای پیاده‌سازی عالی سخنرانی تکیۀ دولت و همراهی ایشان با گروه متن تشکر ویژه کردند.

طبق دستور جلسه برنامه بعد اختصاص به ارائۀ آقای مهندس حمیدرضا پوراکبر با موضوع «مقایسۀ باغ‌های ایرانی و باغ‌های چینی» داشت. ایشان در مورد باغ‌های ایرانی و چینی و نحوۀ ارتباط و نوع نگاه آنها به طبیعت توضیحاتی فرمودند. سپس خانم مهندس معصومه حاجی‌زاده «گزارشی از کاروانسرای شیخ‌علی‌خان زنگنه جهادآباد» در قالب مصاحبه از ساکنان و سرمایه‌گذار کاروانسرا ارائه دادند و اعضا در این باره به بحث و گفت‌وگو پرداختند. برنامۀ آخر به بررسی چگونگی تشویق اعضا به مشارکت در فعالیت‌های گروه اختصاص یافت که در این زمینه پس از گفت‌وگوی جدی و مفصل و راهکارهای خوبی ارائه شد.

جلسۀ بعدی این گروه تخصصی در روز چهارشنبه ۲ خرداد ۱۴۰۳ ساعت ۱۶ـ۱۸ در دفتر مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران برگزار می‌شود.

نوزدهمین جلسۀ گروه تخصصی متن برگزار شد بیشتر بخوانید »

نشست نمایش و نقد فیلم‌های میراث فرهنگی (۵)

ــ میراث اردشیر
ــ مشی و مشیانه

تهیه‌کننده کارگردان: حسن نقاشی

با حضور کارگردان، دکتر ناصر نوروززاده چگینی، و پژمان مظاهری‌پور

زمان و مکان:سه‌شنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۳، ساعت ۱۵-۱۷
خیابان امیرکبیر، خیابان جاویدی، شمارۀ ۱۰۷، دفتر مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران
ورود برای کلیۀ علاقه‌مندان آزاد است.

نشست نمایش و نقد فیلم‌های میراث فرهنگی (۵) بیشتر بخوانید »

شانزدهمین جلسۀ گروه تخصصی کودکان و میراث برگزار شد

شانزدهمین جلسۀ گروه تخصصی کودکان و میراث طبق برنامۀ اعلام شده در روز ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ ساعت ۱۵-۱۷ در دفتر مؤسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران با شرکت حضوری و برخط نه عضو برگزار شد.
در ابتدا به‌دلیل تعطیلی‌های پیش رو در روز دوشنبه به بحث و مذاکره در مورد تغییر ساعت و روز برگزاری جلسه اختصاص یافت. سپس آقای دکتر مهدی حجت، رئیس ایکوموس ایران، با اشاره به اینکه مهم‌ترین گروه بعد از گروه متن، گروه کودک است، و با دانستن اینکه هدف گروه، آشنایی کودکان ایران زمین با ارزش‌های میراث فرهنگی است در مورد اهمیت این گروه و نوع فعالیت‌ها و اقدامات قابل‌اجرای آن توضیحاتی بیان کردند. ایشان بیان داشتند که گروه کودک گروه اقدام و گزارش نیست بلکه گروه فکر است و باید با همفکری به اینکه چه‌کار و اقدامی لازم است، برسیم. سپس اعضا در مورد نحوه و نوع ارتباط ایکوموس با سایر مراکز و سازمان ها از جمله پایگاه‌های میراث جهانی در رابطه با آشنا کردن کودکان با ارزش‌های میراث فرهنگی به بحث و گفتگو پرداختند. در این باره آقای دکتر حجت به نکات قابل تامل در مورد کودک و نحوۀ آشنا کردن آن با ارزش‌های میراث فرهنگی اشاره و بیان داشتند که برای انتقال ارزش‌های میراث فرهنگی به کودکان باید نکاتی از جمله چه شخصی باید این ارزش ها را، با چه زبانی در چه موقعیتی بیان کند و انتقال این ارزش‌ها بر چه موازینی استوار است (که در این باره باید بحث کودک و ارزش را به‌طور مجزا تجزیه و تحلیل کرد) بیندیشیم. ایشان نیاز گروه به نوشتن بیانیه را نیز مطرح کردند.
در برنامۀ بعدی خانم مولود کیان راستی در مورد جلد دوم کتاب خود با نام نیلا و تخریب بافت تاریخی شهر کرمان از مجموعه داستان‌های دنباله‌دار «نیلا فرزند ایران» توضیح دادند. آقای دکتر حجت ضمن تقدیر و تشکر از تلاش ایشان در این باره بیان فرمودند: بحث حفاظت از آثارفرهنگی و چرایی عدم تخریب توسط افراد سودجو روشن نیست، زیرا در مورد چرایی حفاظت صحبتی به‌میان نیامده و فقط در مورد آن حکم شده است. در صورتی که امروزه کودک در مواجهه با این مسئله سوالاتی دارد و به بایدها توجهی نشان نمی دهد. بنابراین باید دلایل قانع کننده‌ای وجود داشته باشد، در صورتی که افرادی که خواهان دفاع از میراث فرهنگی هستند، دلایل چرایی و لزوم بودن آثار را روشن نکرده‌اند و فقط به توصیف صفات آن پرداخته‌اند. لذا اگر ارزش‌های یک اثر بیان شود، مسئلۀ چرایی حفاظت و عدم تخریب آثار روشن و عیان می شود، سپس در پایان بیان کردند اگر در جلدهای بعدی کتاب آرام آرام بحث چرایی باقی ماندن آثار در ذهن خوانده به‌وجود بیاید، بر پویایی اثر افزوده می شود.
جلسۀ بعدی این گروه تخصصی متعاقبا اعلام خواهد شد.

شانزدهمین جلسۀ گروه تخصصی کودکان و میراث برگزار شد بیشتر بخوانید »

پیمایش به بالا