بیانیۀ ایکوموس جهانی دربارۀ حفاظت از میراث فرهنگی در پی تشدید درگیریها در خاورمیانه
۲۶ مارس ۲۰۲۶ (۶ فروردین ۱۴۰۵)
ایکوموس، در پی بیانیۀ مورخ ۳ مارس ۲۰۲۶ خود، بار دیگر نگرانی عمیق خویش را نسبت به تشدید اخیر درگیریها در خاورمیانه و پیامدهای ویرانگر انسانی آن مورد تأکید قرار میدهد.
خطر از دست رفتن جبرانناپذیر میراث فرهنگی
ایکوموس مراتب تأسف عمیق خود را نسبت به جانباختن انسانها، افزایش شمار قربانیان و جابهجایی جمعیتها در بخشهایی از منطقه اعلام میدارد؛ وضعیتی که پیامدهای جدی برای تداوم فرهنگی در پی دارد.
ایکوموس هرگونه تخریب میراث فرهنگی و طبیعی ــ اعم از عمدی یا تبعی ــ را بهشدت محکوم میکند و یادآور میشود که میراث فرهنگی نباید بهعنوان هدف تلقی شود.
ایکوموس نسبت به آسیبهای تأییدشده و گزارششده به میراث فرهنگی در چندین کشور منطقه، بهویژه در برخی از محوطهها و آثار ثبتشده در فهرست میراث جهانی، ابراز نگرانی میکند. از جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد: آسیب تأییدشده به کاخ گلستان (تهران، ایران)، همراه با گزارشهایی از تأثیرات مخرب وارد شده بر کاخهای چهلستون و عالیقاپو (اصفهان، ایران)؛ خسارات مادی به محوطۀ باستانشناسی صور (لبنان)؛ آسیب به ساختمانهایی در «شهر سفید» تلآویو (اسرائیل)؛ و گزارشهایی از رخدادها در محدوده و پیرامون شهر قدیم بیتالمقدس و حصارهای آن.
این رویدادها، خطر از دست رفتن جبرانناپذیر میراث فرهنگی را برجسته میسازند.
میراث فرهنگی بخشی از ساختارهای اساسی اجتماعی است که در زندگی روزمره ریشه دارد و حتی در شرایط جابهجایی نیز تداوم را ممکن میسازد. از اینرو، آسیب به میراث فرهنگی نباید صرفاً بهمثابۀ فقدان کالبدی تلقی شود، بلکه باید آن را گسست در شیوههای زیست، نظامهای مرجع مشترک و گرانیگاههای فرهنگی ــ از جمله از طریق از دست رفتن امکان دسترسی، استفاده، و حضور ــ دانست. چنین فقدانهایی مستقیماً توان جوامع را برای تداوم و انتقال حیات فرهنگی تضعیف میکند؛ در حالیکه میراث فرهنگی میتواند در زمان بحران، به پایداری، هویت و انسجام اجتماعی یاری رساند.
ضرورت پایبندی به حقوق بینالملل
ایکوموس بار دیگر بر اهمیت رعایت حقوق بینالملل بشردوستانه تأکید میکند و یادآور میشود که تعهدات مندرج در کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه و پروتکلهای آن ــ که ایالات متحدۀ آمریکا، اسرائیل، و ایران همگی از اعضای آن هستند ــ باید محترم شمرده شود.
نقضهای جدی این اسناد، از جمله تخریب اموال فرهنگی، میتواند بر اساس حقوق بینالملل بشردوستانه موجب مسئولیت کیفری فردی شود و تهدید علیه اموال فرهنگی نیز در چارچوب همین نظامهای حقوقی موجب نگرانیهای جدی است.
مبتنی بر اساسنامۀ رم دیوان کیفری بینالمللی، هدایت عمدی حملات علیه اموال فرهنگی ــ در صورتی که اهداف نظامی محسوب نشوند ــ میتواند مصداق جنایت جنگی باشد. ایکوموس همچنین به سیاست دیوان کیفری بینالمللی دربارۀ میراث فرهنگی (۲۰۲۱) و قطعنامۀ ۲۳۴۷ شورای امنیت سازمان ملل متحد (۲۰۱۷) اشاره میکند.
ایکوموس همچنان در ارتباط نزدیک با کمیتههای ملی و همکاران خود در کشورهای ذیربط باقی مانده است؛ از یکسو راهنماییهایی دربارۀ آمادگی و اقدام اضطراری ارائه میدهد و از سوی دیگر اطلاعات و بازخوردهای مربوط به آسیبهای گزارششده را دریافت میکند. در این میان، متخصصان میراث و متولیان محلی نقشی حیاتی بهعنوان پاسداران خط مقدم میراث فرهنگی ایفا میکنند، آن هم در شرایطی که با خطرات فزاینده مواجهاند.
ایکوموس از همۀ طرفها میخواهد که به تعهدات خود در چارچوب حقوق بینالملل پایبند باشند و از میراث فرهنگی و جوامعی که آن را زنده نگاه میدارند، حفاظت کنند.
بیانیۀ ایکوموس جهانی دربارۀ حفاظت از میراث فرهنگی در پی تشدید درگیریها در خاورمیانه بیشتر بخوانید »
