با اندوه فراوان، درگذشت زندهیاد اسماعیل یغمایی (۲۷ شهریور ۱۳۲۰ ـ ۲۸ تیر ۱۴۰۵)، باستانشناس، پژوهشگر و نویسندۀ نامآشنای ایران را به خانوادۀ گرامی ایشان، جامعۀ باستانشناسی و همۀ دوستداران میراث فرهنگی ایران تسلیت میگوییم. او در تهران و در خانوادهای اهل فرهنگ و ادب زاده شد. پدرش، زندهیاد حبیب یغمایی، از شاعران، نویسندگان و پژوهشگران نامدار معاصر و بنیانگذار و مدیر مجلۀ فرهنگی و ادبی «یغما» بود. اسماعیل یغمایی از واپسین چهرههای نسلی بود که باستانشناسی را نهتنها دانشی دانشگاهی، بلکه مسئولیتی ملی و اخلاقی میدانستند و نزدیک به شش دهه از عمر خویش را در راه شناخت، مستندسازی و پاسداری از میراث تاریخی این سرزمین سپری کرد.
کارنامۀ پربار او از هفتتپه، شوش، شهر سوخته و تپۀ یحیی تا قلایچی بوکان، ارجان، کاخهای هخامنشی بردکسیاه و سنگسیاه، دژ پرتغالیهای قشم و بررسی راه شاهی هخامنشی گسترده است. حاصل این حضور پیوسته در میدان، افزون بر یافتههای ارزشمند باستانشناختی، در آثاری چون شوش؛ کاوشهای باستانشناسی در شهر پانزدهم، کاخ بردکسیاه، کتیبۀ خون، دژ استعمار، آن قصر که جمشید…، و گیسوان هزارساله برای آیندگان به یادگار مانده است. او در کنار پژوهشهای تخصصی، با نگارش خاطره، داستان و شعر، تجربههای زیسته و سیمای انسانی باستانشناسی ایران را نیز روایت کرد.
اسماعیل یغمایی با همۀ دانش و تجربۀ خویش، فروتنانه خود را «همان محصلی که بود» میخواند؛ اما دلبستگی ژرف، صراحت، سختکوشی و حساسیت کمنظیرش در برابر ویرانی و بیمهری به آثار تاریخی، از او چهرهای ماندگار ساخت. اشکهای او بر میراث آسیبدیدۀ ایران، نشانۀ عشقی بود که سراسر زندگیاش را معنا بخشید. ایکوموس ایران یاد و خدمات این پاسدار خستگیناپذیر میراث فرهنگی را گرامی میدارد و برای بازماندگان، شاگردان و همکاران او شکیبایی آرزو میکند. یادش گرامی و راهش پررهرو باد.